Over het ontwerp

Het Hof van Justitie keert terug naar zijn oorspronkelijke locatie in Punda, waar het historische pand uit 1860 een grondige renovatie ondergaat. Het ontwerp van het Hof van Justitie is van IMD (ir. Anko van der Woude) en lyongo architecture (ir. Lyongo Juliana). In dit item lichten we het ontwerp toe en enkele van de ontwerpkeuzes die er gemaakt zijn.

Het ontwerp brengt erfgoed en nieuwbouw samen in één samenhangend geheel, waarin zorgvuldige restauratie wordt gecombineerd met een eigentijdse uitbreiding van het complex.

Renovatie van het monument

Het 19e-eeuwse monument wordt zorgvuldig gerestaureerd. Het wordt teruggebracht naar zijn oorspronkelijke kwaliteit. Door verbouwingen in de loop van de tijd zijn delen van het gebouw veranderd of verdwenen. Daardoor zijn oorspronkelijke ruimtes, zichtlijnen en details soms niet meer zichtbaar.

Tijdens voorbereidende werkzaamheden zijn deze oorspronkelijke kenmerken op verschillende plekken opnieuw zichtbaar geworden. Door het weghalen van latere toevoegingen en het zorgvuldig analyseren van de bestaande bouwstructuur, ontstaat opnieuw inzicht in de oorspronkelijke opzet van het gebouw. Zo kunnen we waar mogelijk originele onderdelen herstellen. Het doel is om het monument weer goed leesbaar te maken.

Het bestaande monument blijft daarbij leidend in het ontwerp. Waar mogelijk blijven historische elementen behouden of worden zij hersteld. Zo krijgen onderdelen die hun oorspronkelijke functie hebben verloren een nieuwe betekenis binnen het gebouw, zoals de herbestemming van voormalige cellenruimtes voor technische installaties.

Nieuwbouw en openbare ruimte

Naast de renovatie van het monument wordt het complex uitgebreid met vier nieuwe vleugels aan de zijde van de Waterfortstraat. Na zorgvuldige afwegingen is besloten de bestaande uitbreiding uit de jaren ’80 te slopen. Deze was in slechte staat en past niet meer bij de eisen van een modern gerechtsgebouw. Ook is er meer ruimte nodig voor medewerkers en ondersteunende functies. De nieuwe opzet maakt het mogelijk om deze functies beter en efficiënter te organiseren, passend bij de eisen van de rechtspraak van nu.

De nieuwe gebouwen vormen samen één geheel met het oude gebouw, maar zijn duidelijk modern van uitstraling en gebruik. Door onder andere kleurgebruik zijn ze goed te onderscheiden van het monument. Onder de nieuwe bebouwing ontstaat een open en schaduwrijke promenade.

Er komt ook een openbare passage onder het gehele complex door, als een nieuwe verbinding tussen Wilhelminaplein en de Waterfortstraat. Op deze wijze draagt het Hof bij aan een meer toegankelijke openbare ruimte. Straks loop je tussen de bekende trappen (21-trapi) aan het Wilhelminaplein door naar de andere zijde. Zo ontstaat een nieuwe verbinding tussen twee delen van de stad die nu nog gescheiden zijn.

Vier vleugels

De uitbreiding bestaat uit vier nieuwe vleugels. Drie daarvan zijn ontworpen met een vergelijkbare, architectonische uitstraling. Deze blauwe vleugels vormen samen een herkenbare groep binnen het geheel. Ze hebben dezelfde schaal, ritme van ramen en materiaalgebruik. Hierdoor ontstaat een rustig en samenhangend beeld aan de kant van Waterfort.

De vierde bouwdeel maakt eveneens deel uit van de nieuwbouw, maar heeft een meer ingetogen karakter. Het is ontworpen met andere materialen, om beter aan te sluiten bij het straatbeeld. Dit gebouw voldoet aan het hoogste beveiligingsniveau, met een aparte ingang voor beveiligingspersoneel en gedetineerden.

Duurzaamheid is vanaf het begin integraal onderdeel van het ontwerp. Het gebouw gebruikt minder energie doordat het zo koel mogelijk blijft in het tropische klimaat. Gevels en daken worden goed geïsoleerd. Daarnaast zorgt de zonwering bij de ramen ervoor dat directe zonbelasting sterk wordt verminderd: de zon kan nog maar circa 2 uur per dag direct binnenkomen, waardoor de koelvraag aanzienlijk afneemt. Ook wordt regenwater duurzaam ingezet. Samen met condenswater van de airconditioning, wordt het regenwater opgevangen in ondergrondse waterbuffers. Dit water wordt gebruikt om planten rondom het gebouw te bewateren. Op het dak komen zonnepanelen. Daarmee wordt een deel van de energie zelf opgewekt.

Indeling en inrichting

Het vernieuwde Hof van Justitie bestaat uit het monument en vier nieuwe bouwdelen. Samen vormen zij één geheel. Binnen het gebouw is veel aandacht voor een prettig en gezond binnenklimaat. Er wordt gebruikgemaakt van natuurlijke ventilatie waar dat kan, voldoende daglicht en energiezuinige materialen met een lange levensduur.

Ook is de gebruikerservaring belangrijk. De routes in het gebouw zijn duidelijk en gescheiden. Er zijn aparte routes voor: bezoekers, medewerkers, rechters en gedetineerden. Ze zijn zo ontworpen dat het gebouw veilig, rustig en overzichtelijk blijft. Bezoekers worden via een heldere entreezone geleid naar de publieke functies en rechtszalen, terwijl interne circulatie logisch is opgebouwd rondom de verschillende functies in het gebouw. Hieronder wordt de indeling kort per onderdeel toegelicht.

Het historische gebouw blijft het hart van het complex en wordt zorgvuldig gerestaureerd. Hier is met name ruimte voor civiele rechtspraak en ondersteunende functies. De vier nieuwe bouwdelen voegen ruimte en functionaliteit toe aan het complex en zijn als volgt georganiseerd:

• Begane grond: op de begane grond vind je de passage, waar je ook een informatiebalies, wachtruimtes en andere loketten vindt, zoals voor het aanvragen van documentatie. Hier zijn de ingang, centrale balie, wachtruimtes en andere publieke functies.
• Eerste verdieping: op de eerste verdieping vind je met name de rechtszalen. Gedetineerden bereiken de rechtszalen via een aparte trap en lift. Bezoekers komen binnen via het Wilhelminaplein, passeren de veiligheidscontrole en volgen een duidelijk aangegeven route naar de rechtszalen. In totaal worden zeven zittingszalen gerealiseerd: twee voor strafrecht en vijf voor civiele zaken. De civiele zittingszalen zijn grotendeels ondergebracht in het bestaande monument, terwijl de strafrechtzalen zijn gepositioneerd in het nieuwe, meer beveiligde bouwdeel.
• Tweede en derde verdieping: de bovenliggende verdiepingen zijn ingericht als werk- en kantoorruimtes voor medewerkers. Deze verdiepingen bieden flexibele werkplekken, overlegzones en ondersteunende functies. Op de derde verdieping van het centrale deel bevindt zich tevens een gezamenlijke voorziening met een cafetaria en een buitenruimte met uitzicht over de stad en zee.
• Beveiligde vleugel: het vierde bouwdeel heeft een afwijkend karakter binnen het geheel en is specifiek ontworpen voor functies met verhoogde beveiliging. Hier bevinden zich onder meer de toegangen voor gedetineerden, de rechtszaal voor strafrechtzaken en beveiligd transport. Het ontwerp is functioneel en ruimtelijk afgestemd op deze specifieke eisen.

Planning

De voorbereidingen voor de realisatie van het project zijn gestart in 2025. De renovatie van het monument en de realisatie van de nieuwbouw starten volgens de huidige planning vanaf juli 2026. De uitvoering wordt gefaseerd uitgevoerd en zal gedurende het proces worden gevolgd en toegelicht via aanvullende projectcommunicatie en interviews.